USD
Қазақстанда 70 жылдан кейін жолбарыс табиғи мекеніне қайта оралды
«Іле-Балқаш» мемлекеттік табиғи резерваты аумағында Қазақстан табиғаты үшін тарихи оқиға болды. 31 шілдеде 70 жылдан астам уақыттан кейін алғаш рет Амур жолбарысы табиғи ортаға жіберілді.
Үміт есімді аналық жолбарысты табиғи мекеніне қайтару – Қазақстанда жолбарыс популяциясын қалпына келтіру бағдарламасының алғашқы маңызды кезеңі. Жобаны жүзеге асыру үшін Қазақстан, Ресей және халықаралық табиғатты қорғау ұйымдары бірнеше жыл бойы бірлесіп жұмыс жүргізді.
Экология және табиғи ресурстар министрі Ерлан Нысанбаев бұл қадамды ұзақ жылдық еңбектің нәтижесі деп бағалады. Оның айтуынша, енді мамандар жолбарыстың тіршілігін бақылап, өңірде тұрақты популяция қалыптастыру бағытында жұмыстарын жалғастырады.
Неліктен Іле-Балқаш аумағы таңдалды?
Мамандар бұл өңірді кездейсоқ таңдаған жоқ. Оңтүстік Балқаш пен Іле өзені маңы тарихи кезеңде Тұран жолбарысының мекені болған. Мұндағы тоғайлы ормандар мен табиғи қорек қоры ірі жыртқыштың өмір сүруіне қолайлы жағдай жасаған.
Алайда өткен ғасырдың ортасында орман алқаптарының азаюы, жабайы жануарлар санының кемуі және браконьерлік салдарынан жолбарыс Қазақстан аумағынан жоғалып кетті.
Жолбарысты қайта жерсіндіру жұмысына дайындық он жылдан астам уақыт жүргізілді. Осы кезеңде «Іле-Балқаш» мемлекеттік табиғи резерваты құрылып, жануарлардың тіршілігіне қажетті жағдайлар жасалды. Сонымен қатар жолбарыстың негізгі қорегі саналатын жабайы тұяқты жануарлардың санын көбейту, арнайы бейімдеу орындарын дайындау және ғылыми бақылау жүйесін құру жұмыстары атқарылды.
2026 жылы Ресейдің қолдауымен Қазақстанға табиғи ортадан жеткізілген төрт Амур жолбарысы арнайы бейімдеу орындарына орналастырылды. Олардың қатарында екі ересек және екі жас жолбарыс бар.
Үміттің табиғи ортаға бейімделуі
Табиғатқа жіберілмес бұрын Үміт толық ветеринариялық тексеруден өтіп, оның денсаулығы, мінез-құлқы және аңшылық қабілеті бағаланды. Мамандар жолбарыстың өздігінен өмір сүруге дайын екеніне көз жеткізгеннен кейін ғана осындай шешім қабылдады.
Қазір жануардың қозғалысы GPS/GSM спутниктік қарғыбауы, фототұзақтар және басқа да бақылау құралдары арқылы тәулік бойы қадағаланып отыр. Сарапшылар оның жаңа ортаға бейімделуін және аумақты игеруін бақылауда.
Қалған жолбарыстар да мамандардың бақылауында болады. Олар қажетті сынақтардан өтіп, табиғи ортада өмір сүруге дайын болғаннан кейін кезең-кезеңімен жіберіледі.
Бағдарламаның мақсаты – тұрақты популяция қалыптастыру
Жолбарыс табиғи экожүйеде маңызды рөл атқаратын жыртқыштардың бірі саналады. Оның қайта оралуы тек бір жануар түрін қалпына келтіру емес, сонымен қатар Оңтүстік Балқаш өңіріндегі табиғи тепе-теңдікті сақтауға бағытталған.
Ғалымдардың айтуынша, Амур жолбарысы Тұран жолбарысына генетикалық тұрғыдан өте жақын. Сондықтан ол Қазақстан аумағында тарихи мекенін қалпына келтіру үшін ең қолайлы түр ретінде таңдалған.
Жобаның түпкі мақсаты – Іле өзені бойы мен Оңтүстік Балқаш аймағында жолбарыстың тұрақты популяциясын қалыптастыру және Қазақстан табиғатына жойылып кеткен ірі жыртқышты қайта әкелу.
